Nieskończone sieci Królowej Kropek – 12 ciekawostek z życia i twórczości Yayoi Kusamy

Czerwona peruka, sukienka w grochy, wyrazisty makijaż ust: wystarczy rzut oka, by przekonać się, jak bezkompromisową i kreatywną osobą jest Yayoi Kusama. Blisko 70-letnia praca twórcza przyniosła jej zasłużone miano jednej z najbardziej wpływowych artystek XX wieku, a wydarzeń z jej równie bogatego życiorysu wystarczyłoby dla kilku osób! Przeczytaj, które z nich najmocniej zapisały się w jej biografii.

PRZEŻYŁA W DZIECIŃSTWIE DWA KONFLIKTY ZBROJNE

Urodzona w 1929 roku Yayoi Kusama dorastała w czasie II wojny światowej i konfliktu japońsko-chińskiego. Już jako 13-latka pracowała w wojskowej fabryce materiałów na spadochrony, a dni upływały jej wśród wszechobecnego huku silników amerykańskich bombowców B-29 i wycia syren alarmów wczesnego ostrzegania. Przyszła artystka zaczęła wówczas postrzegać twórczą i osobistą wolność jako najważniejszą życiową wartość.

ŚLEDZIŁA ROMANSE OJCA NA ŻYCZENIE MATKI

Matka Yayoi wychowywała ją w twardy, konserwatywny sposób, a ponadto obarczała ją ciężarem własnego nieudanego małżeństwa. Dorosła już artystka opisywała swojego ojca jako „typ, który lubi dużo się bawić i dużo uwodzić”. W łóżku Kusamy-seniora lądowały dziesiątki kobiet, a jego żona, bezsilna wobec ograniczeń patriarchalnej japońskiej kultury, zmuszała córkę do szpiegowania ojca i jego kochanek. W efekcie Yayoi na długo zraziła się do kontaktów damsko-męskich, a wewnętrzna walka między niechęcią do seksu a obsesyjną fiksacją na punkcie seksualności wyznaczyła kierunek jej twórczej drogi.

CZERPAŁA INSPIRACJE ARTYSTYCZNE Z HALUCYNACJI

Bagaż emocjonalny nastoletniej Yayoi był więc cięższy, niż u niejednego dorosłego. Umysł dziewczyny uciekał przed nim w świat halucynacji. Wizje miały postać refleksów świetlnych, kwiatów wołających jej imię, a także dużych i małych kropek, które pokrywały krajobrazy coraz gęstszą siecią. Yayoi utrwalała je na kartkach licznych notesów, które od 10. roku życia nieustannie nosiła przy sobie. Wtedy nie wiedziała jeszcze, że przestrzenie i obiekty usiane kropkami pod nazwą Nieskończone sieci (ang. Infinity Nets) przyniosą jej światową sławę.

ODZYSKAŁA SWOBODĘ TWÓRCZĄ ZA OCEANEM

Pod naciskiem matki Yayoi ukończyła studia na Akademii Sztuk Pięknych w Kioto, specjalizując się w japońskiej sztuce malarskiej nihonga. Dla młodej artystki zakochanej w awangardzie klasyczna edukacja była drogą przez mękę. Zmęczona ograniczeniami krajowej sceny artystycznej i całego japońskiego społeczeństwa – „zbyt ciasnego, zbyt służalczego, zbyt feudalnego i pogardliwego wobec kobiet” – 27-letnia Kusama wyemigrowała do USA, wyposażona jedynie w walizkę jedwabnych kimon i kilkaset dolarów zaszytych w rąbku sukienki.

PRZEBOJEM ZDOBYŁA AMERYKAŃSKĄ SCENĘ ALTERNATYWNĄ

Awangardowe, psychodeliczne prace Kusamy znalazły szerokie uznanie w kontrkulturowym środowisku Seattle i Nowego Jorku. Japonka weszła na obcy teren jak po swoje: sięgała po różnorodne środki wyrazu, fantazyjne formy i intensywne kolory, organizowała odważne performanse i spektakle. Jej „nieskończone sieci” kropek oplatały nie tylko malarskie płótna – rozprzestrzeniały się na ścianach, podłogach, ludzkich ciałach. Po 2 latach pobytu w USA Kusama miała na koncie już 5 autorskich wystaw w renomowanych galeriach sztuki. Utrzymywała kontakty z Andym Warholem, Josephem Cornellem, Claesem Oldenburgiem, a także z Donaldem Juddem i Evą Hesse, z którymi dzieliła budynek mieszkalny i blisko się przyjaźniła.

PRACUJE NIE TYLKO KROPKAMI

Charakterystyczne dla twórczości Kusamy motywy falliczne stanowią formę autoterapii i próbę przepracowania seksualnej obsesji. Innym ważnym motywem są lustra, wykorzystane m.in. w słynnej instalacji Infinity Mirror Room – Phalli’s Field z 1965 r. Ekspozycja obejmowała salę z lustrzanymi ścianami i podłogą zastawioną gęsto nakrapianymi fallicznymi rzeźbami. Instalacja Ogród Narcyza wystawiona rok później na Biennale w Wenecji składała się z ponad 1500 srebrnych, lustrzanych kul, które powielały wizerunki zwiedzających w tysiącach odbić. Do ekspozycji prowadził ich znak z wymownym hasłem: „Twój narcyzm (sic) na sprzedaż”.

PRZECIWSTAWIAŁA SIĘ WOJNIE POPRZEZ MIŁOŚĆ I SEKS

Styl i ideały artystki naturalnie wpisały się w specyfikę ruchu dzieci-kwiatów. Pod koniec lat 60. Kusama zwróciła się w stronę sztuki zaangażowanej, aktywnie występując m.in. przeciwko wojnie w Wietnamie. Oczywiście, we właściwym sobie stylu – wystarczy wspomnieć o jej liście do prezydenta Nixona, w którym proponowała „najdroższemu Richardowi” mistyczny akt seksualny w zamian za zakończenie konfliktu. W latach 60. artystka ubrana w kropkowany kostium wspięła się na Most Brookliński, manifestując swój sprzeciw wobec wojny i szkodliwego wpływu kapitalizmu. Szerokim echem odbiła się też demonstracja Body Festival na nowojorskim Manhattanie – jej uczestnicy rozebrani do naga rozpalili wielkie ognisko z amerykańskich flag, wojskowych kart poborowych i Biblii, a następnie oddali się radosnej celebracji wolnej miłości.

AKTYWNIE WSPIERAŁA MNIEJSZOŚCI SEKSUALNE

Kusama odważnie walczyła także o prawa społeczności LGBT. Artystka cyklicznie organizowała happeningi uliczne z udziałem homoseksualistów, pokrywając ich nagie ciała kropkami. Te „nieskończone sieci” miały pomóc im w ucieczce od opresji realnego świata – dokładnie tak, jak służyły jej samej. Nagość z kolei Kusama utożsamiała z ukochaną wolnością – określała ją jako „jedyną rzecz, za którą nie trzeba płacić”. Podczas jednego z happeningów o tytule Homosexual Weddin Kusama udzielała gejowskim parom ślubów w obrządku stworzonego przez siebie „Kościoła samozatarcia” (ang. Church of Self-Obliteration).

REALIZOWAŁA SIĘ W WIELU DZIEDZINACH SZTUKI

Kusama nie ograniczała się do sztuk plastycznych i happeningów – reżyserowała filmy, publikowała wiersze i prozę, wydawała erotyczny periodyk pod tytułem Kusama’s Orgy. Ważną częścią jej działalności było też projektowanie ubrań i akcesoriów. Już w latach 60. XX wieku prowadziła własną markę odzieżową, a w minionej dekadzie współpracowała z domami mody Louis Vuitton i Marc Jacobs.

DOBROWOLNIE OSIADŁA W SZPITALU PSYCHIATRYCZNYM

Ekstremalna wręcz produktywność Kusamy przeplatała się z okresami załamań psychicznych. Artystka zmagała się z zaburzeniami obsesyjno-kompulsywnymi i atakami paniki, które nasiliły się w drugiej połowie lat 70. na skutek bolesnego zakończenia 10-letniego związku z Josephem Cornellem. Ostatecznie artystka podjęła decyzję o powrocie do Japonii. W 1977 roku zamieszkała w tokijskiej klinice psychiatrycznej Seiwa, gdzie przebywa do dziś.

POZOSTAJE AKTYWNA ZAWODOWO OD 7 DEKAD

91-letnia Yayoi Kusama nie myśli o emeryturze. Sztuka jest dla niej źródłem ulgi w dręczącej ją chorobie oraz misją, która nadaje sens jej egzystencji. Jak sama mówi: „Jedyną rzeczą, jaka została mi w życiu jest praca, którą muszę wykonać”. Artystka spędza 6 dni w tygodniu w swoim studio ulokowanym naprzeciwko szpitala, pracując z pomocą asystentów nad kilkoma obrazami jednocześnie. Od najmłodszych lat aż do dziś pozostaje wierna jednemu zwyczajowi: wszędzie towarzyszy jej notes.

BIJE ŚWIATOWE REKORDY POPULARNOŚCI

Twórczość Kusamy nieustannie wywiera ogromne wrażenie, a jej obrazy, kolaże, rzeźby i interdyscyplinarne instalacje goszczą w najbardziej prestiżowych galeriach sztuki na całym świecie, przyciągając tłumy widzów. W samym Meksyku łączna liczba chętnych na obejrzenie wystawy Infinite Obsession (2012-2015) sięgnęła aż 2 milionów! Yayoi Kusama szczyci się wreszcie tytułem najdroższej żyjącej artystki na świecie: w 2008 praca Nr. 2 z cyklu Infinity Nets została sprzedana za zawrotną sumę 5,1 miliona dolarów.

autor: Anna Pawlik

Zostaw komentarz