Dywizjonizm a puentylizm, czyli jak malowali impresjoniści?

Charakterystyczne obrazy impresjonistów są łatwe do rozpoznania nawet dla niewprawionego artystycznie oka. Nie każdy zna jednak różnice między dwiema głównymi technikami stosowanymi przez mistrzów gatunku. Jeśli chcesz dowiedzieć się więcej na ten temat, sprawdź podobieństwa i różnice między dywizjonizmem a puentylizmem!

IMPRESJONISTYCZNE ZWIĄZKI SZTUKI Z NATURĄ

Choć patrząc na impresjonistyczne obrazy jesteśmy dalecy od skojarzeń z nauką i techniką, to warto wiedzieć, że rozwój całego kierunku dokonał się w dużej mierze właśnie dzięki nim. Prężny rozwój sztuki fotografii inspirował impresjonistów do „łapania chwil”, utrwalania na płótnie pojedynczych momentów, nastrojów i wrażeń – podobnie, jak na zdjęciach. Nowinki na rynku sprzętu plastycznego – przenośne sztalugi, pudełka na przybory malarskie – umożliwiły im z kolei swobodne wyjścia w plener i obserwację wycinków codzienności.

TEORIA BARWY INSPIRACJĄ ARTYSTYCZNĄ

Sama technika dywizjonizmu wiąże się natomiast z odkryciami w dziedzinie optyki, a konkretnie teorii barwy, zapoczątkowanymi przez Issaca Newtona na początku XVIII w. Uczonemu udało się za pomocą pryzmatu rozbić wiązkę białego światła na 7 podstawowych kolorów tęczy, a następnie z powrotem połączyć je w jeden strumień świetlny. Newton opracował także schemat koła barw z dopełniającymi się wzajemnie kolorami.

XIX-wieczni naukowcy kontynuowali badania Newtona, a dokonane przez nich odkrycia (m.in. prawo równoczesnego kontrastu Michaela Chevreula z 1839 r.) przyczyniły się do opracowania przez impresjonistów nowej techniki mieszania kolorów – już nie tradycyjnie, poprzez rozrabianie farb na palecie, ale bezpośrednio w oku patrzącego na obraz.

DYWIZJONIZM – GRA KOLORÓW I ŚWIATŁA

Artyści stosujący technikę dywizjonizmu nanosili na płótno drobne, podłużne plamy czystych kolorów: czerwieni, pomarańczu, żółci, zieleni, niebieskiego, granatu i fioletu. Używali przy tym płaskich pędzli o twardym włosiu, trzymanych prostopadle do kanwy. Zestawienia podstawowych barw obserwowane z pewnej odległości łączą się w siatkówce oka, tworząc kolory uzupełniające w setkach odcieni. Całość wibruje światłem i lekkością; efekt ten, niemożliwy do uzyskania poprzez tradycyjne mieszanie kolorów na palecie, stanowi jedną z głównych cech charakteryzujących malarstwo impresjonistyczne.

Za prekursora dywizjonizmu w malarstwie uznaje się Claude’a Moneta – wykonany w ten sposób obraz Impresja. Wschód słońca dał zresztą nazwę całemu kierunkowi impresjonizmu. Technikę dywizjonizmu stosowali także m.in. Auguste Renoir (Bal w Moulin de la Galette), Camille Pissarro (Boulevard Montmartre) czy Alfred Sisley (Kanał Saint-Martin).

Claude Monet, Impresja, wschód słońca
Auguste Renoir, Bal w Moulin de la Galette
Camille Pissarro, Boulevard Montmartre

PUENTYLIZM – ZWROT W STRONĘ PRECYZJI

Malarski impresjonizm doczekał się wielu kontynuatorów, ale i reformatorów – był wśród nich Georges Seurat, który w latach 80. XIX wieku zapoczątkował kierunek zwany neoimpresjonizmem. Seurat odszedł od improwizacji, zastępując ją ścisłą metodą budowania obrazu z wykorzystaniem wiedzy fizycznej, optycznej i fizjologicznej.

Seurat jest także twórcą techniki puentylizmu (fr. pointiller – kropkować, punktować). Technika nie jest zaprzeczeniem dywizjonizmu, lecz raczej jego rozwinięciem: w miejscu podłużnych plam koloru pojawiają się drobne kropki i kreski, nanoszone tuż obok siebie samym czubkiem pędzla. Sieć drobnych punktów obserwowana z odległości łączy się w ludzkim oku w spójny, jednolity obraz – tym bardziej wyraźny, im dalej znajduje się widz.

Klasycznym przykładem puentylizmu jest obraz Seurata Niedzielne popołudnie na wyspie Grande Jatte, zaprezentowany w 1886 r. na ósmej wystawie impresjonistów. Innowacyjna technika wzbudziła nieufność krytyków sztuki, w tym Felixa Fénéona – autora pojęcie „puentylizm”. Krytyk użył go po raz pierwszy w znaczeniu pejoratywnym, opisując puentylistyczną sieć punktów jako „wirującą masę drobnych cząstek”. Mimo to zarówno sam termin, jak i cała technika wkrótce przyjęły się powszechnie w całym środowisku artystycznym. W gronie przedstawicieli puentylizmu znaleźli się m.in. uczeń Seurata Paul Signac (Sosna, Port w Saint-Tropez) i Henri-Edmond Cross (Cypresses at Cagnes).

Georges Seurat, Niedzielne popołudnie na wyspie Grand Jatte
Paul Signac, Port w Saint-Tropez
Henri-Edmond Cross, Cypresses at Cagnes

Zobacz także koła, wykresy i tabele kolorów w dziejach historii sztuki

autor: Anna Pawlik

Zostaw komentarz