Sagrada Familia – świątynia pełna symboli

Żaden z tysięcy elementów konstrukcji Sagrada Familia nie stanowi dzieła przypadku. Świątynia kryje w sobie bogactwo symboli religijnych – przed Tobą niektóre z nich!

Znaczenie osiemnastu wież

W poprzednim tekście poświęconym Sagrada Familia czytaliście o projekcie 18 wież bazyliki, symbolizujących biblijne postaci. Przyjrzyjmy im się nieco bliżej: przy każdej z 3 fasad świątyni znajdują się 4 wieże odpowiadające postaciom 12 apostołów. 4 centralne wieże – każda o wysokości 120 m – odnoszą się do 4 ewangelistów; górująca między nimi wieża centralna symbolizuje Jezusa Chrystusa. Projekt obejmuje także wieżę Dziewicy Maryi o docelowej wysokości 138 m; w tej chwili wznosi się ona na wysokość 110 m.

Choć prace nad ukończeniem głównej wieży wciąż trwają, wiemy już, że jej najwyższy punkt znajdzie się zaledwie o metr niżej, niż szczyt wzgórza Montjuic. Nieprzypadkowo: autor projektu Antoni Gaudi kierował się zasadą, że żadne dzieło człowieka nie może przerosnąć obiektów naturalnych, a więc wzniesionych z woli Boga.

Sagrada w liczbach

Wysokość i liczba wież to tylko jeden aspekt bogatej symboliki matematycznej, którą Gaudi zawarł w swoim projekcie. Jako punkt wyjścia do ustalenia proporcji budynku architekt przyjął wartość 7,5. Główna nawa bazyliki ma długość 90 m; gdy podzielimy tę liczbę przez 7,5, otrzymamy liczbę 12, symbolizującą grupę apostołów. We wnętrzu świątyni mieszczą się 52 kolumny w kształcie drzew: jest ich dokładnie tyle, ile niedziel w roku liturgicznym. 

Kontynuację tej idei widzimy również na Fasadzie Pasji, zaprojektowanej kilkadziesiąt lat po śmierci Gaudiego – stylistycznie zupełnie innej, ale także nacechowanej symboliką. Na frontowej ścianie znajduje się magiczny kwadrat: suma każdego boku wynosi 33, a więc wiek Chrystusa w momencie męki i śmierci.

Czterej Ewangeliści i ich symbole

Pozostając przy wieżach – szczególnie bogate w symbole są 4 wieże ewangelistów, wzniesione na planie kwadratu otaczającego wieżę Chrystusa. Nieprzypadkowo: stworzona w ten sposób tetramorfa, czyli przedstawienie kilku części jako całość, to znany motyw sakralnej sztuki średniowiecznej i innych kręgów kulturowych (wystarczy przywołać tu motyw równowagi 4 żywiołów). 

Sylwetki ewangelistów reprezentują tradycyjne figuratywne wizerunki żywych istot, umieszczone u szczytów wież. Każda z nich ma parę skrzydeł – atrybut ten podkreśla duchowy wymiar zastosowanej symboliki.

Na wieży św. Marka widzimy sylwetkę lwa. To demonstracja siły i figura żywiołu ognia; symbol odwołuje się do historii Jana Chrzciciela i motywu chrztu w ogniu, od których rozpoczyna się ewangelia Marka.

Byk na wieży św. Łukasza podkreśla “ludzki” wymiar jego ewangelii, w których wielkie znaczenie ma wartość pokory i ubóstwa. Symbol jest także nawiązaniem do ofiar rytualnych – byk pojawia się niejednokrotnie na kartach Biblii jako zwierzę składane w ofierze.

Św. Mateusz cieszył się sławą poligloty i mędrca o wielkim umyśle – to on w swojej ewangelii przedstawił dzieje rodu Chrystusowego od Abrahama i Salomona. W tradycji – a więc i na “swojej” wieży – reprezentowany jest przez postać człowieka, a więc bytu stworzonego na obraz i podobieństwo Boga. 

Ewangelia św. Jana zawiera w sobie najwięcej metafor, motywów abstrakcyjnych, rozważań filozoficznych. Ewangelista przewyższał pozostałych autorów wiedzą i stopniem wtajemniczenia, a wartości te odzwierciedla sylwetka orła patrzącego na ziemię z nieba.

Ku czci Marii Dziewicy

Antoni Gaudi jako członek stowarzyszenia Lliga Espiritual de la Mare de Déu de Montserrat (kat. Duchowa Liga Dziewicy z Montserrat) aktywnie angażował się w kult Matki Boskiej. Nie dziwi więc fakt, że poświęcił jej wiele miejsca także w dziele swojego życia. Wspomniana wyżej wieża Maryi Dziewicy to pierwszy z licznych dedykowanych jej elementów. 

Kulisty plan absydy symbolizuje łono Marii – matki Chrystusa, którego wyraża z kolei umieszczony w jej centrum ołtarz. Jak wspomnieliśmy wcześniej, kolumny w bazylice odpowiadają niedzielom liturgicznym; kolumny w okolicy absydy “odliczają” zaś kolejne niedziele adwentu, czyli oczekiwania na narodziny Jezusa. 7 kaplic w absydzie, znanych pod nazwą “Antyfony” (“O Antiphons”) symbolizuje wreszcie 7 ostatnich dni przed Bożym Narodzeniem. 

Projekt absydy obejmuje również witraże z treścią wezwań używanych w adwentowych modlitwach; ich okrągłe formy nie pozostawiają wątpliwości co do symboliki całej przestrzeni. Podobne znaczenie przypisuje się półkolistemu żyrandolowi, który otula światłem figurę ukrzyżowanego Chrystusa. Elementy ornamentyki zastosowanej w absydzie – winorośl, zioła, kwiaty – symbolizują niepokalane poczęcie.

Na szczycie wieży Marii widnieje kolejny adwentowy symbol: stella matutina – planeta Wenus znana w kulturze jako Gwiazda Poranna, widoczna wciąż po świcie, gdy pozostałe gwiazdy już zaszły. W tradycji stella matutina wskazuje drogę podróżnikom, a na kartach Nowego Testamentu zapowiada rychłe narodzenie Zbawiciela.

W hołdzie Świętej Rodzinie

W pierwszym etapie pracy nad projektem Sagrada Familia duże wpływy miał jego inwestor – organizacja Associació Espiritual de Devots de Sant Josep (kat. Duchowe Stowarzyszenie Czcicieli św. Józefa), działająca na rzecz kultu Świętej Rodziny. Gaudi uwzględnił ich życzenia w projekcie centralnej kaplicy krypty poświęconej św. Józefowi, oddanej do użytku w dzień jego święta. Wraz z sąsiednimi kaplicami Niepokalanego Poczęcia i Najświętszego Serca Jezusa obiekt stanowi tryptyk symbolizujący instytucję Świętej Rodziny. 

Pozostałe kaplice upamiętniają członków dalszej rodziny Chrystusa. Są wśród nich rodzice Matki Boskiej – Joachim i Anna, a także kuzyn Jezusa – Jan Chrzciciel z rodzicami Zachariaszem i Elżbietą. Motyw Świętej Rodziny dominuje również w Fasadzie Narodzenia Pańskiego, jedynej z 3 fasad ukończonych za życia Gaudiego.

Natura – najdoskonalsze dzieło Boże

Symbolika związana z fauną i florą to znak rozpoznawczy Sagrada Familia, a motyw natury uosabiającej doskonałość Bożego dzieła pojawiała się niejednokrotnie w obu naszych tekstach na temat katalońskiej bazyliki. Przytoczmy jeszcze kilka przykładów, zaczynając od wspomnianej Fasady Narodzenia Pańskiego – jej nieregularna, falista forma wyobraża linię pasma katalońskich gór Montserrat, przywołując na myśl ziemię i minerały budujące naszą planetę. 

Sklepienie bazyliki do złudzenia przypomina koronę drzew; wieże ewangelistów udekorowane są rzeźbami przedstawiającymi owoce, co stanowi symbol bogactwa letnich plonów. Ornamenty we wnętrzu świątyni odnoszą się bezpośrednio do biblijnych scen i postaci – wąż z jabłkiem w pysku przywołuje na myśl historię o wygnaniu z raju, jagnię to tradycyjny symbol osoby Syna Bożego, zaś gołębica – Ducha Świętego.

Człowiek jako perfekcyjny organizm

Główny portal Fasady Pasji wychwala postać człowieka – organizmu stworzonego na obraz i podobieństwo Boga, najdoskonalszej według Biblii formy życia ziemskiego. Od podłogi wyrasta tu 6 kolumn, porównywanych do konstrukcji ludzkiego szkieletu ze ścięgnami. Każda z kolumn rozgałęzia się ku górze na 3 części: powstałe w ten sposób kolumny zsumowane z podstawami dają liczbę 24, odpowiadającą liczbie ludzkich żeber.

Nasz artykuł wcale nie musiał kończyć się w tym miejscu; zarówno od zewnątrz, jak wewnątrz Sagrada Familia skrywa jeszcze więcej symboli. Czy znacie takie, które według Was niesłusznie pominęliśmy? Co najbardziej przykuwa Waszą uwagę? Napiszcie w komentarzach!

Zobacz także: SAGRADA FAMILIA – 10 RZECZY, KTÓRYCH NIE WIESZ NA JEJ TEMAT

Zobacz także: BARCELONA – SPACER PRZEZ MIASTO IDEALNE

autor: Anna Pawlik

redaktor

Zostaw komentarz

2 komentarzy
Inline Feedbacks
View all comments
trackback
Barcelona - spacer przez miasto idealne - KuKulturze.pl

[…] Zobacz także: SAGRADA FAMILIA – ŚWIĄTYNIA PEŁNA SYMBOLI […]

trackback
Sagrada Familia – 10 rzeczy, których nie wiesz na jej temat - KuKulturze.pl

[…] Zobacz także: SAGRADA FAMILIA – ŚWIĄTYNIA PEŁNA SYMBOLI […]