10 ciekawostek o Katarzynie Kozyrze

Katarzyna Kozyra od ponad 20 lat przełamuje tabu, demaskuje stereotypy i skłania do zastanowienia nad tematami, które zbyt często pozostają przemilczane. Przed Tobą najciekawsze fakty z jej życia i twórczości!

POSŁUGIWAŁA SIĘ WIELOMA ŚRODKAMI EKSPRESJI

Choć Katarzyna Kozyra ukończyła Wydział Rzeźby Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie, w swojej późniejszej twórczości niemal całkowicie odeszła od kierunkowej dziedziny. Artystka nie ogranicza się do jednej techniki – w swoich pracach łączy fotografię, instalacje, wideoinstalacje, film, performance i taniec.

TWORZYŁA SZTUKĘ ZAANGAŻOWANĄ SPOŁECZNIE

Kozyra dała się poznać z tej strony już podczas swojego debiutu. Instalacja Piramida zwierząt, zaprezentowana w 1993 r. jako praca dyplomowa, składa się z martwych, wypchanych zwierząt – konia, psa, kota i koguta – ustawionych jedno na drugim. Koń i kogut zostały zabite i spreparowane specjalnie na potrzeby instalacji, zaś film z uboju konia był wyświetlany jako jej integralna część. Piramida zwierząt zaszokowała opinię publiczną, zaś na Kozyrę spadła fala krytyki. Paradoksalnie reakcja ta była w pełni zgodna z oczekiwaniami autorki, która obnażyła w ten sposób hipokryzję wynikającą z przyzwolenia na masowy ubój zwierząt rzeźnych przy jednoczesnej obronie innych. Nazwisko młodej artystki przebiło się do powszechnej świadomości; media prezentowały ją jako skandalistkę, która nie cofa się przed żadnym tabu.

Katarzyna Kozyra, „Piramida zwierząt”, 1993r.
instalacja, kol. Zachęty Narodowej Galerii Sztuki, fot. Jacek Gładykowski

NIE UCIEKAŁA PRZED TABU

Ogromna część twórczości Kozyry poświęcona jest analizie ludzkiej natury, stosunku do ciała, stereotypów i ról społecznych przypisywanych kobietom i mężczyznom. Artystka odważnie wychodzi poza estetyczne i kulturowe ramy, podejmuje tematy starzenia się, śmierci, ułomności i niedoskonałości cielesnych, chorób takich, jak anoreksja czy nowotwory. W wideoinstalacji Olimpia Kozyra udokumentowała nawet własną chemioterapię, której musiała poddać się w 1992 r.

Katarzyna Kozyra – Olimpia w MUSEUM TOMATORUM

WYZWALAŁA KOBIETY Z RAM KONWENANSÓW

Postać kobiety w twórczości Kozyry wymyka się sztucznym kanonom piękna, kultowi młodości i doskonałości, konieczności spełniania oczekiwań mężczyzn. Jej bohaterki to często kobiety w dojrzałym wieku, o ciałach zdeformowanych chorobami lub procesem starzenia. Wideoinstalacja Łaźnia z 1997 r. powstała na bazie materiałów zarejestrowanych w budapesztańskiej damskiej łaźni tureckiej. Zebrane tam kobiety różnią się od siebie wiekiem, wyglądem, stanem zdrowia; mimo to w bezpiecznym, naturalnym otoczeniu pozbawionym nieprzychylnych ocen zajmują się wyłącznie sobą, nieświadomie przybierając takie same pozy, jak postacie z obrazów Rembrandta czy Ingresa, których reprodukcje wyświetlane są równolegle z filmami.

ODKRYWAŁA SEKRETY MĘSKIEJ NATURY

Wideoinstalacja Łaźnia męska obnażyła natomiast diametralnie różną postawę mężczyzn, którzy w analogicznych warunkach zachowywali się zgoła inaczej, niż kobiety: okazali się być czujnymi obserwatorami, świadomymi swojej cielesności i oceniającymi wygląd innych. Równie interesujące, jak sam projekt, są kulisy jego powstania. Przed rejestracją nagrań współpracownicy Kozyry zainstalowali w łaźni ukryte kamery; by wejść na teren obiektu, artystka przebrała się za mężczyznę, nosząc m.in. sztuczną brodę i silikonowe narządy płciowe.

Kozyra nosiła męski kostium także w kilku późniejszych projektach, np. podczas występu w berlińskim klubie Big Eden – wykonany przez nią striptease służył prezentacji sztucznego penisa, publicznie zdjętego i schowanego do torebki.

OSOBIŚCIE WYSTĘPOWAŁA WE WŁASNYCH PRODUKCJACH

6-letni cykl multimedialnych instalacji pod wspólnym tytułem W sztuce marzenia stają się rzeczywistością ukazywał sztukę jako drogę do samorealizacji, wcielanie się w role, które wydają się dla nas nieosiągalne – zarówno pod względem osobowości, charakteru, jak i płci. Kozyra osobiście występowała w kolejnych produkcjach cyklu, łączących sztuki wizualne, film, performans i muzykę.

Wideoinstalacja Non so piu, obrazująca przemianę artystki w „kobietę idealną”, rozprawia się ze stereotypami dotyczącymi płci żeńskiej. Kozyra wcielała się równolegle w rolę aspirującej śpiewaczki operowej i tancerki drag queen. Kreacje z innych produkcji to m.in. kukułka z zegara wyśpiewująca arie operowe, baśniowa księżniczka otoczona wianuszkiem karłów, Madonna wnoszona w uroczystej procesji na szczyt wzgórza.

W wieńczącym projekt performansie Il Castrato na scenie pojawili się mężczyźni ucharakteryzowani po damsku, ubrani w strojne barokowe suknie. Obecna wśród nich Kozyra ukrywała pod krynoliną sztucznego penisa, wchodząc w ten sposób w rolę zdrajcy-mężczyzny. Kulminacyjnym momentem wystąpienia była kastracja fałszywych genitaliów, które poddano później symbolicznemu aktowi wniebowzięcia.

Katarzyna Kozyra podczas zdjęć do „Cheerleaderki”, Zachęta 2006

PATRZYŁA Z DYSTANSU NA RYNEK SZTUKI

Karły grają główne role także w cyklu projektów Midget Gallery, poświęconym prześmiewczej analizie mechanizmów i zależności rządzących rynkiem sztuki. Członkowie zespołu Midget Gallery – „najmniejszej galerii na świecie” uczestniczą w aukcjach i targach, wyceniają dzieła sztuki, nawiązują kontakty branżowe; podczas Biennale w Berlinie Kozyra zaprezentowała alternatywne The First Midget Biennale. Galeria Midżetów pełni dwojaką funkcję: jest pełnoprawnym dziełem sztuki, a jednocześnie ironicznym komentarzem na temat środowiska artystycznego i jego ekonomicznych realiów.

NIE POZOSTAJE OBOJĘTNA NA ZMIANY KLIMATYCZNE

Film Sen córki Linneusza zaprezentowany w 2018 r. w berlińskiej galerii Zak | Branicka porusza problem kryzysu ekologicznego, wywołanego przez ziemską dominację człowieka, który niemal całkowicie podporządkował sobie świat fauny i flory.

Produkcja zarejestrowana w ogrodzie botanicznym w Uppsali opowiada fabularyzowaną historię córki botanika, Elisabeth, która mimo braku formalnego wykształcenia i licznych sprzeciwów obrała tę samą drogę zawodową, co jej ojciec. Bohaterka Kozyry dowodzi Arką Noego (a może tonącym Titanicem?) skonstruowaną z drewnianych palet. Na pokładzie znajdują się zwierzęta, które pod batutą Elisabeth wyśpiewują „Odę do radości” – hymn Unii Europejskiej, symbolizujący ludzką dominację. Córka Linneusza jest kreatorką nowego świata, w którym ludzie i zwierzęta są sobie równi.

Sen córki Linneusza – Katarzyna Kozyra

MA W SWOIM DOROBKU LICZNE NAGRODY

Do najważniejszych nagród w dorobku Kozyry należą Paszport „Polityki” 1997 dla najbardziej obiecującej artystki oraz honorowe wyróżnienie na 48. Biennale Sztuki w Wenecji, przyznane za Łaźnię męską. W 2011 r. artystka otrzymała także nagrodę Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Trzy lata później Kozyra została natomiast czwartą laureatką Nagrody Filmowej PISF i Muzeum Sztuki Nowoczesnej.

CIESZY SIĘ MIĘDZYNARODOWYM UZNANIEM

Twórczość Katarzyny Kozyry jest znana i szeroko komentowana niemal na wszystkich kontynentach. Prace artystki wystawiano w renomowanych galeriach sztuki w Londynie, Tel Awiwie, Pekinie, Busan, Pittsburghu, Sao Paulo, Sydney i wielu innych ważnych ośrodkach artystycznych. W 2013 r. amerykański portal informacyjny Huffington Post umieścił Kozyrę w prestiżowym rankingu dziesięciu najważniejszych artystek XXI wieku.

A co Wy myślicie o jej dorobku artystycznym?

autor: Anna Pawlik

Zostaw komentarz