Pająki Bourgeois – prywatne wspomnienia i uniwersalne wartości

Pająki na cienkich, strzelistych odnóżach sięgające nawet 9 m wysokości to szczytowe osiągnięcie znak rozpoznawczy twórczości Louise Bourgeois, jednej z czołowych rzeźbiarek XX wieku.

Co ciekawe, artystka zaczęła pracować nad nimi dopiero w ostatnim okresie swojej wieloletniej działalności. Jaka historia kryje się za pajęczymi rzeźbami?

ARTYSTYCZNE POCZĄTKI

Rodzice Louise Bourgeois prowadzili zakład renowacji gobelinów. Nastoletnia Louise pomagała w warsztacie, rysując szkice naprawianych fragmentów. Tkacka sieć skojarzona z pajęczyną stała się później jednym z głównych motywów jej twórczości jako symbol zaufania i bezpieczeństwa.

Louise zaczęła wyższą edukację od geometrii i filozofii, jednak szybko porzuciła nauki ścisłe na rzecz sztuki. W 1938 roku zapisała się do słynnej Ecole du Louvre, by pracować jako przewodniczka po Luwrze. Jednocześnie prowadziła własną galerię sztuki. Poznała wówczas swojego przyszłego męża, amerykańskiego historyka sztuki Roberta Goldwatera. Już rok później wzięła z nim ślub i wyjechała na stałe do Nowego Jorku.

źródło zdjęć: proa.org

AMERYKAŃSKI DEBIUT

W USA Bourgeois kontynuowała naukę w szkole artystycznej, co w połączeniu z szerokimi kontaktami i prestiżem Goldwatera pomogło jej znaleźć swoje miejsce w środowisku. Zaczynała od obrazów i druków, ale szybko poświęciła się rzeźbiarstwu. Jej pierwsza wystawa Personnages, zaprezentowana w nowojorskiej galerii Peridot, składała się z abstrakcyjnych form ukształtowanych w długie, cienkie spirale i krzywe. Artystka określała swoje prace jako wehikuł czasu, który przenosił ją we wspomnieniach do czasów dzieciństwa i młodych lat w Paryżu.

STUDIA LUDZKIEJ NATURY

W kolejnych dekadach Bourgeois odważnie eksperymentowała z formą i materiałami, a jej prace osiągały coraz większe rozmiary. Centralnym motywem wielu z nich była spirala, według słów artystki reprezentująca „kontrolę i wolność”. Na lata 60. przypadł natomiast okres jej fascynacji ludzkim ciałem. Bourgeois tworzyła wówczas rzeźby członków i organów – płuc, piersi, genitaliów – używając w tym celu brązu, gipsu czy marmuru. W pracach z tego okresu wyraźnie wyczuwalny jest niepokój, tajemnica, nieoczywistość; cechy te wyznaczyły kierunek całej dalszej twórczości artystki i sposób jej postrzegania przez odbiorców.

Tematem rozpoczętej w 1989 roku serii instalacji Cells były więzienie i izolacja. Bourgeois budowała przestronne klatki, które następnie urządzała przedmiotami takimi, jak meble, tapiseria, ubrania. Wieloelementowe instalacje otwierały przed widzami szerokie możliwości interpretacji, zawsze jednak odzwierciedlały przede wszystkim stan odosobnienia.

IKONICZNE PAJĄKI BOURGEOIS

Najbardziej rozpoznawalne dzieła Louise Bourgeois powstały stosunkowo niedawno, bo w ostatniej dekadzie XX wieku. Pierwsze „pajęcze” prace tworzyła już w młodości – były to szkice atramentem i węglem – jednak z biegiem lat pomysł wyewoluował do monumentalnych rozmiarów.

Dlaczego pająki? Źródłem inspiracji mogła być obserwacja pracy matki w warsztacie tkackim. Sama Bourgeois uzasadniała wybór pająka faktem, że tradycyjnie przypisywane mu cechy przypominają jej matkę: „Była rozważna, cierpliwa, mądra, kojąca, odpowiedzialna, delikatna, subtelna, niezastąpiona, schludna i tak samo pożyteczna, jak pająk”. Nawiązywała także do znanego sobie z dzieciństwa sposobu rozwiązywania problemów rodzinnych: szkody naprawiano cierpliwie, nie pozostawiając śladów zniszczeń, tak, jak robią to tkające sieci pająki. W innych wypowiedziach artystka porównywała sam przebieg aktu twórczego do snucia pajęczej sieci.

Największą pajęczą rzeźbą Bourgeois jest Maman (Matka), stworzona z okazji wielkiego otwarcia londyńskiej galerii Tate Modern. Zwiedzający krążą między gigantycznymi, cienkimi odnóżami pająka i obserwują jego korpus w postaci zwoju spiralnych form. Pajęczyca nosi także worek jaj wykonanych z marmuru. Maman doczekała się sześciu kopii z brązu, wystawionych m.in. w Muzeum Guggenheima w Bilbao i Kanadyjskiej Galerii Narodowej w Ottawie.

Pająki Bourgeois, wystawiane w najbardziej prestiżowych lokalizacjach, intrygują i przyciągają miłośników sztuki do dziś. Artystka aktywnie pracowała niemal do końca swoich dni, projektując i rzeźbiąc pająki w rozmaitych formach i rozmiarach – od niewielkich broszek po ogromne sieci korpusów i odnóży. Wieloletnia praca twórcza połączona z eksploracją ludzkiej psychiki, emocji i relacji międzyludzkich przyniosła artystce imponujące efekty i trwałe miejsce w historii sztuki: pająki Louise Bourgeois to obecnie jedne z najlepiej rozpoznawalnych rzeźb w skali całego świata.

Maman de Louise Bourgeois

autor: Anna Pawlik

Zobacz także: NAJPIĘKNIEJSZE RZEŹBY Z CAŁEGO ŚWIATA

Zostaw komentarz