Zegar astronomiczny w Pradze – perła zabytków techniki

Astronomiczny zegar na praskim ratuszu to jeden z najważniejszych zabytków techniki w Europie. Każdego roku przyciąga miliony turystów z całego świata. Co sprawia, że ​jest tak wyjątkowy?

Zawiła historia i okrutna legenda

Jego najstarszymi częściami są mechaniczny zegar i tarcza astronomiczna, wykonana w 1410 roku przez zegarmistrza Mikuláša z Kadaně, prawdopodobnie zaprojektowane przez Jana Šindla – ówczesnego profesora filozofii, matematyki, astronomii i rektora Uniwersytetu Praskiego.

Przez długi czas błędnie sądzono, że orloja stworzyli w 1490 roku zegarmistrz Jan Růže (zwany także mistrzem Hanušem) i jego asystent Jakub Čech. Według legendy Hanuš miał zostać ostatecznie oślepiony, aby nigdy więcej nie mógł zbudować nic podobnego. Błąd ten był jednak wynikiem nieprawidłowej interpretacji zapisów historycznych. Księga z kopią niemieckiego aktu z 1410 r., w której rada miejska dziękuje Mikulaszowi za jego pracę rozwiała ostateczne wątpliwości. Samo założenie, że autorem był Hanuš wiąże się prawdopodobnie z przebudową ratusza w latach 1470–1473 oraz modyfikacjami, które mistrz wprowadził wtedy w zegarze.

Na przestrzeni wieków zegar astronomiczny wielokrotnie zatrzymywał się i był naprawiany co sprawiało, że zainteresowanie nim regularnie spadało i ostatecznie przestał być miejscową atrakcją. W XVIII wieku znajdował się już w stanie tak krytycznym, że poważnie rozpatrywano oddanie go na złom. Przed tym losem uratował go czeski meteorolog, profesor Uniwersytetu Karola Antonín Strnad, który zrozumiał jego historyczną wartość. Po długich staraniach udało mu się przekonać radę miejską do przyznania środków finansowych na odbudowę zabytku. Z czasem oryginalny napęd i maszyny zostały też zastąpione znacznie doskonalszymi, dzięki czemu orloj zaczął wskazywać dokładny czas. Ostatecznie serię napraw zakończono dopiero w 1912 roku.

W czasie II wojny światowej zegar został poważnie uszkodzony w wyniku pożaru w ratuszu wywołanego uderzeniem pocisku artyleryjskiego. Co prawda mur z cegły ochronił maszynę przed poważnymi uszkodzeniami, ale drewniana konstrukcja, na której stał mechanizm z apostołami spłonęła. Te szkody były tak ogromne, że zaczęto rozważać zastąpienie zegara nowoczesną maszyną. Po wielkich staraniach (zwłaszcza braci Veseckich) orloja jednak odrestaurowano i w 1948 r. oddano go do użytku, ale ze względu na błędy w rekonstrukcji nieprawidłowo wskazywał przejście między nocą a świtem z odchyleniem aż 6 godzin – naprawiono to dopiero ponad 30 lat później. Ponowne rekonstrukcje zegar przeszedł także w 2005, 2007 i 2017 roku – po tej ostatniej został ponownie uruchomiony 28 września 2018 z okazji obchodów 100. rocznicy powstania Czechosłowacji.

Jak odczytywać zegar?

Praski zegar astronomiczny odmierza aż cztery rodzaje czasu.

Czas staroczeski
Oznaczony jest złotymi, gotyckimi cyframi na zewnętrznym pierścieniu zegara.

Czas babiloński
Liczony tylko od wschodu do zachodu słońca co oznacza, że ​​długość dnia różni się latem i zimą. Praski orloj jest jedynym zegarem na świecie, który potrafi to mierzyć.

Czas środkowoeuropejski (staroniemiecki)
Oznaczony jest złoconymi cyframi rzymskimi na obwodzie. Wskazuje je ręka słońca, która jest charakterystycznym wskaźnikiem tego zegara.

Czas kosmiczny (gwiezdny)
Jest przedstawiony cyframi rzymskimi. Wywodzi się z pozornego ruchu gwiazd spowodowanego obrotem Ziemi. Dzień kosmiczny jest krótszy, niż dzień słoneczny.

Animacyjna część zegara

Obecne figury Apostołów, które pojawiają się w górnych oknach zegara zostały wykonane po 1945 roku przez rzeźbiarza i lalkarza Vojtěcha Sucharda. Jego początkowe projekty zostały odrzucone jako zbyt ekstrawaganckie, ostatecznie stworzył więc rzeźby podobne do oryginalnych, ale nie są to ich wierne repliki.

Zobacz z bliska mechanizmy i figury podczas TEGO WIRTUALNEGO SPACERU

Tablica kalendarza

Choć to część zegarowa stanowi największa atrakcję, należy wspomnieć również o tablicy kalendarza znajdującej się pod spodem. Dzieło autorstwa Josefa Mánesa przedstawia alegorie miesięcy o tematyce wiejskiej i rolniczej oraz znaki zodiaku. Złote mury na środku to średniowieczny symbol Pragi, a na skraju koła znajduje się kalendarz kościelny z imionami 365 świętych i nazwami świąt.

Praski orloj jest prawdopodobnie najlepiej zachowanym średniowiecznym zegarem astronomicznym na świecie. Jest to jeden z najbardziej znanych obiektów turystycznych w całej Europie i stanowi część historycznego centrum miasta, które znajduje się na liście zabytków kultury UNESCO. Co sądzicie o tym wyjątkowym zabytku techniki? Mieliście okazję zobaczyć go na własne oczy na praskim rynku?

autor: Ewa Nykiel-Kaczyńska

co-founder | redaktor

Zostaw komentarz

1 Komentarz
Inline Feedbacks
View all comments
trackback
Most Karola - popis umiejętności średniowiecznych budowniczych - KuKulturze.pl

[…] Zobacz także: ZEGAR ASTRONOMICZNY W PRADZE – PERŁA ZABYTKÓW TECHNIKI […]